prof. dr hab. Michał Daszykowski

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Michał Daszykowski, profesor nauk chemicznych, jest pracownikiem Instytutu Chemii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Jego zainteresowania naukowe skupiają się na rozwijaniu i wykorzystaniu podejść chemometrycznych, ułatwiających analizę danych chemicznych, a zwłaszcza analizę złożonych sygnałów instrumentalnych pozyskiwanych za pomocą różnych platform analitycznych i wielokanałowych detektorów. Dotychczas, opublikował 68 artykułów w czasopismach z tzw. listy filadelfijskiej i dziesięć rozdziałów w monografiach. Wedle bazy Google Scholar jego indeks Hirscha i liczba cytowań wynoszą odpowiednio 31 i 3520. W latach 2000-2004 odbył staż naukowy i roczny staż podoktorski w Zakładzie Analiz Farmaceutycznych i Biomedycznych, Wolny Uniwersytet Brukselski, Bruksela, Belgia. Wówczas, w ramach działalności Konsorcjum ChemoAC (Wolny Uniwersytet Brukselski), współpracował naukowo m.in. z takimi firmami jak Shell, Johnson & Johnson, Unilever. Jest laureatem prestiżowego stypendium „dla młodych naukowców”, które przyznała mu w 2005 r. Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej. Na co dzień recenzuje artykuły dla wielu czasopism naukowych, na forum których są dyskutowane zagadnienia natury chemicznej i analizy danych chemicznych. Jest również członkiem kolegium redakcyjnego czasopism Acta Chromatographica oraz Chemometrics and Intelligent Laboratory Systems.

Modelowanie chemicznych odcisków palca od A do Z

Aktualna wiedza i dostępne zaplecze instrumentalne zachęcają do prowadzenia badań złożonych układów biologicznych czy procesów. W wielu przypadkach ich stan czy bieżące funkcjonowanie indukuje zmiany składu chemicznego, które można wykorzystać jako specyficzną odpowiedź. Klasycznym przykładem są badania metabolomiczne, podczas których ‘obserwuje’ się zachowanie układów biologicznych poprzez profilowanie składu chemicznego. Duży stopień złożoności próbek, a także obecność w nich związków na znacząco odmiennych poziomach stężeń sprawia, że ilościowa i jakościowa analiza składu chemicznego to bardzo ambitne wyzwanie, wymagające użycia zaawansowanych technik instrumentalnych. Można powiedzieć, że klasyczne i zarazem idealistyczne podejście badawcze zakłada skuteczną identyfikację oraz oznaczenie poszczególnych składników, co w pełni jest niestety niemożliwe. W naszych badaniach preferujemy podejście wykorzystujące analizę i modelowanie chemicznych odcisków palca, bez uprzedniego identyfikowania czy oznaczania składników próbek. Są to różne sygnały instrumentalne, np. widma spektroskopowe, chromatogramy, densytogramy, a nawet obrazy, efektywnie opisujące złożone próbki. Pozyskuje się je na drodze poprawnie zaplanowanego eksperymentu, a następnie odpowiednio przetwarza, stosując w tym celu różne metody chemometryczne. Stopień złożoności sygnałów instrumentalnych i ich relatywnie duża liczba zazwyczaj sprawiają, że zawarta w nich istotna z punktu widzenia eksperymentu informacja bezpośrednio jest niedostępna, co powoduje, że jej ekstrakcja wymaga zaawansowanego modelowania danych.

Niniejszy wykład ma na celu przedstawić istotne etapy procesu analitycznego, a w szczególności przybliżyć różne aspekty modelowania chemicznych odcisków palca. Między innymi, omówimy kilka przykładów skutecznych zastosowań modelowania chemicznych odcisków palca: monitorowanie procesu odbarwiania paliw[[1]], badanie zafałszowań oraz śledzenie pochodzenia geograficznego wybranych produktów[[2]], sortowanie odpadów z tworzyw sztucznych[[3]].

[1]  J. Orzel, B. Krakowska, I. Stanimirova, M. Daszykowski, Talanta, 2019, 204, 229-237.

[2]  I. Stanimirova, B. Üstün, T. Cajka, et al., Food Chemistry, 2010, 118, 171-176.

[3]  L. Pieszczek, M. Daszykowski, Chemometrics and Intelligent Laboratory Systems, 2019, 187, 28-40.